in ,

Winsgewende skaapboerdery deel 8: Verhoog reproduksietempo met die regte ramme

Teelramme moet minstens twee maande voor paring fiks gemaak word. (Bron: unsplash.com deur Anders J)

Teelramme het ՚n beduidende invloed op die reproduksietempo van ՚n ooikudde. Om ՚n hoë lampersentasie te verseker, moet ՚n ram nie net vrugbaar wees nie – hy moet ook in staat wees om ՚n ooi soveel as moontlik kere gedurende haar hittetydperk te dek. Om dit te bewerkstellig, moet ramme oor ՚n baie hoë geslagsdrang beskik asook oor groot testes om voldoende spermselle te produseer, dekbehendig en topfiks te wees, en nie te veel ooie moet aan ՚n ram toegeken word nie.

Om reproduksietempo te verhoog, konsentreer boere grootliks op die ooi deur ooie te selekteer en voor te berei (byvoorbeeld met prikkelvoeding) om ՚n hoë ovulasietempo te verseker. In hierdie proses word die bydrae van die ram tot die handhawing en verhoging van reproduksietempo dikwels geïgnoreer of selfs misken.

Seleksie van teelramme moet baie akkuraat gedoen word. (Bron: wellwoodmerinostud.com)

Boere is dikwels bereid om aansienlike bedrae vir teelramme te betaal, maar is nie altyd ewe bereid om ՚n bietjie moeite te doen asook ՚n paar rand te bestee om hierdie diere behoorlik voor te berei om maksimum reproduksietempo te verseker nie. Aangesien teelramme ՚n betreklike klein groepie diere verteenwoordig, is daar nie ՚n verskoning vir ՚n swak reproduksieprestasie wat voortspruit uit swak voeding en voorbereiding van teelramme nie.

Invloed van hoogs vrugbare ramme op reproduksietempo

Die gebruik van hoogs vrugbare (HV) teelramme kan ‘n wesenlike bydrae tot verhoogde reproduksie lewer.

Die voordele van die gebruik van HV-ramme sluit in:

  • Tot 10% meer volwasse ooie lam. Ooie wat tweelinge baar, kan met 5 tot 20% toeneem en ongeveer 5% meer jongooie sal bevrug raak vanweë veelvoudige dekkings.
  • Ooilammers van HV-ramme is vrugbaarder as dié van MV-ramme, vermoedelik omdat hulle langer bronstig bly.
  • Ramme met groot testes produseer ooilammers wat hulle teelseisoen vroeër begin en meer tweelinge produseer as ooilammers van ramme met klein testes.
  • Die gebruik van HV-ramme is geneig om die toekomstige vrugbaarheid van ‘n kudde teen ‘n hoër tempo te verhoog as die gebruik van tweelingooie.

Aankoop en seleksie van teelramme

Teelramme moet minstens drie maande voor die paarseisoen aangekoop word sodat hulle voldoende tyd het om by die nuwe omgewing aan te pas. Teelramme moet gekoop word van ramtelers wat dieselfde teeldoelwitte as die koper het, en die ramme moet onder toestande wat vergelykbaar is met dié waaronder hulle nageslag moet produseer en reproduseer, grootgemaak word.

Die seleksie van teelramme moet baie akkuraat gedoen word, omdat die ram tot 75% van die genetiese verbetering in die kudde bydra. Boere word aangeraai om teelramme op grond van hulle BLUP-teelwaardes te selekteer, want dit is die akkuraatste manier. Indien BLUP-teelwaardes nie bekend is nie, moet teelramme op grond van raseienskappe geselekteer word, maar daar moet veral gefokus word op die ekonomies belangrike groei- en vag-eienskappe.

Om die kudde se reproduksietempo te verhoog, moet voorkeur gegee word aan:

  • Ramme wat gebore is uit moeders wat meer lammers gespeen het as die kere wat hulle lamkanse gehad het.
  • Meerlinggebore ramme en ramme met ferm en elastiese testes met ՚n omtrek van meer as 35 cm op 15 maande (dit is ramme in ՚n goeie kondisie).
  • Ramme met ՚n baie hoë geslagsdrang. Ramme met ՚n hoë geslagsdrang het meestal ՚n wakker en lewenskragtige houding, helder en lewendige oë en ՚n aggressiewe geaardheid.

Volledige geslagsgeskiktheidstoets

՚n Ondersoek deur die Nasionale Wolkwekersvereniging (NWKV) toon dat tot 25%, en ՚n ander ondersoek dat tot 32%, van teelramme vrugbaarheid- en/of dekbehendigheidsprobleme gehad het. Ramme moet ongeveer agt weke voor die paarseisoen aan ‘n omvattende geslagsgeskiktheidstoets onderwerp word. Dit sluit in ‘n volledige fisiese ondersoek van die ram, evaluering en ondersoek van ‘n semen-monster, meet van skroturmomtrek asook ‘n dekvermoëtoets.

Topfiks ram met groot testes om voldoende spermselle te produseer. (Bron: istockphoto.com)

Die skrotumomtrek moet minstens 30 cm, maar verkieslik 35 cm en meer, op ouderdom 15 maande vir ramme in ՚n goeie kondisie wees. Die met ՚n skrotumomtrek van minder as 30 cm behoort geprul te word.

Daar is aanduidings dat ramme met ‘n groter skrotumomtrek geneig is om ‘n hoër geslagsdrang te hê, omdat groter testes ՚n groter hoeveelheid testosteroon afskei wat verantwoordelik is vir die kenmerkende aggressiewe gedrag asook pers verkleuring van die lieste. Die pers verkleuring is veral opvallend as ramme die laaste twee maande voor paring goeie voeding ontvang het, waarskynlik omdat dit tot groter testes en gevolglike hoër hormoonproduksie aanleiding gee.

Prikkelvoeding en voorbereiding van teelramme

Sommige boere plaas hulle potensiële teelramme op ՚n “oorlewingskursus” (baie lae voedingspeil) en glo dat die wat die mas opkom, geharde en aangepaste ramme is. Hierdie ramme, asook sommiges wat net op die veld grootgemaak word, is dikwels skraal. Hoewel die meeste van hierdie ramme vrugbaar is, het hulle testes dikwels nie optimaal ontwikkel vir maksimum sperm en testosteroonproduksie nie. Om ՚n hoë lampersentasie te verseker, moet hierdie ramme prikkelvoer ontvang om hulle in uitstekende kondisie te kry en hulle testesgrootte te maksimeer.

Om testesgroei en spermproduksie te maksimeer moet teelramme ekstra energie, maar veral ՚n baie hoë vlak van deurvloeiproteïen, gevoer word. Teelramme moet gevolglik vanaf minstens twee maande voor paring ՚n deurvloeiproteïengebaseerde prikkellek op ՚n volledige ramprikkelrantsoen, teen ՚n beperkte peil (500 ot 1 500 g/ram/dag) en met vreetspasie vir elke ram, gevoer word.

Daar moet verkieslik twee tot drie ramme per 100 ooie gebruik word. (Bron: pethelpful.com)

Indien weiding skaars is, moet goeie gehalte lusernhooi ad lib bygevoeg word.

Om te verseker dat teelramme ooie so dikwels as moontlik gedurende hulle hittetydperk dek, moet die ramme topfiks wees.

Teelramme moet dus vanaf minstens twee maande voor paring fiks gemaak word, deur hulle vroegoggend en laatmiddag vir minstens ‘n halfuur vinnig te laat stap.

Rampersentasie

Toekenning van die aantal ooie per ram behoort te geskied op grond van die ram se dekvermoë, eerder as ‘n vasgestelde aantal ooie per ram. Wanneer die geslagsaktiwiteit van die ooie laag is (ong eveer Julie tot Desember), moet minder ooie per ram toegeken word, omdat die ramme se geslagsaktiwiteit ook laer is. Die algemeen aanvaarde praktiese reël is om twee tot drie ramme per 100 ooie te gebruik, veral waar ooie vooraf gesinkroniseer is deur die gebruik van koggelramme.

Die inbou van ‘n veiligheidsfaktor (een of meer bykomende ramme per paringstrop) is dikwels nodig:

  • Om hoë lampersentasies te verseker waar jongooie gepaar word.
  • Waar jong en onervare ramme gebruik word.
  • Waar paringskampe baie groot of ongelyk is of meer as een waterpunt het.
  • Waar paring buite die normale aktiewe geslagseisoen geskied (ongeveer Julie tot Desember, pleks van Januarie tot Junie).

Samevatting

Die bydrae van die ram tot ՚n hoë reproduksietempo in skaapkuddes kan nie genoeg benadruk word nie. In hierdie verband speel die vrugbaarheid van teelramme, spermproduksie, geslagsdrang, dekbehendigheid en fiksheid ‘n deurslaggewende rol. Boere moet ook alle droë ooie na paring uitskot, asook alle ooie wat gelam het, maar met stertsnystadium nie ‘n lam soog nie.

ProAgri bedank ʼn legende in die landboubedryf, dr Jasper Coetzee, wat sy Handleiding vir Winsgewende Skaapboerdery aan die lesers van ProAgri beskikbaar gestel het.

Indien jy meer inligting oor winsgewende skaapboerdery wil bekom, bestel jou Handleiding vir Winsgewende Skaapboerdery vandag nog deur ՚n e-pos te stuur na: mvs@meadowcape.co.za.

What do you think?

0 points
Upvote Downvote

Total votes: 0

Upvotes: 0

Upvotes percentage: 0.000000%

Downvotes: 0

Downvotes percentage: 0.000000%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

2022 Isuzu D-Max: Nommer 7 uiteindelik hier

NAMPO Bothaville 2022 Digitale Kaart