in ,

Winsgewende skaapboerdery deel 10: Die prikkelvoedingdeurbraak

Prikkelvoeding het ten doel om die meerlinggeboortes (fekunditeit) eerder as die besetting van ՚n ooikudde te verhoog. Die aantal eiselle wat ՚n ooi per hittesiklus afskei (ovulasietempo), bepaal die boonste grens van die ooi se fekunditeit en dit word geneties beheer. Die mate waarin ՚n ooi haar genetiese reproduksiepotensiaal bereik, is afhanklik van omgewingsfaktore, waarvan voeding die belangrikste is. Meer as 70% van ՚n ooikudde se reproduksietempo word deur voeding bepaal.

Vrugbaarheid en reproduksiepotensiaal

Volgens die tipiese vrugbaarheidsprofiel van enige ooikudde is ongeveer 5 tot 10% van die ooie potensiaal “onvrugbaar” en sal nie lam nie. Hierdie sogenaamde “vrugbaarheidsdrempel” kan slegs gedeeltelik oorkom word omdat net ongeveer die helfte van hierdie ooie sal lam indien hulle prikkelvoeding ontvang, wat op sigself nie ՚n noemenswaardige invloed op die lampersentasie sal hê nie. Afhangend van die reproduksiepotensiaal van ՚n ooikudde sal ongeveer 5 tot 10% van die ooie elke lamseisoen, ondanks die voedingstoestande, selfs in ՚n droogte ՚n tweeling lam.

Reproduksietempo word grootliks deur voeding en bestuur beïnvloed, waarvan voeding die grootste (> 70%) invloed het. Volgens Van Niekerk (aangehaal Vosloo, 1975) verhoog prikkelvoeding die besetting met ongeveer twee persentasie-eenhede terwyl die aantal stelle tweelinge van ongeveer 2% tot 18% verhoog het met ՚n gevolglike 20% verhoging in lampersentasie.

Prikkelvoedingprosedures

Vroeë navorsing het reeds aangetoon dat ooie wat met paring in massa toeneem meer geneig is om tweelinge te produseer as dié wat massa handhaaf of massa verloor. Daarenteen neem die besetting en ovulasietempo af indien ooie kort voor die paarseisoen massa verloor. Verder moet die ooie in ՚n uitstekende kondisie (3,5 kondisiepunt op ՚n skaal van 5) met die aanvang van die paarseisoen wees. Navorsing deur Coop (1966) toon dat die hoogste lampersentasie verkry word deur ooie twee maande voor die paarseisoen in spaarkampe te plaas en dan vanaf drie weke voor paring vir ses weke prikkelvoeding te voer.

Teelooie wat die vorige lamseisoen tweelinge gelam het, moet ongeag hulle kondisie, op droë weiding 300 tot 400 g produksiekorrels/ooi/dag as ՚n prikkelvoer gevoer word.

In die geval van maer en skraal teelooie, moet ooie ongeag of hulle die vorige lamseisoen enkelinge of tweelinge gelam het, prikkelvoeding gevoer word. Enige tipe prikkelvoeding byvoorbeeld spaarkampe (weiding of oesreste), produksielek-lupienpitte, ensovoorts kan gebruik word.

Coop (1966) is van mening dat daar met prikkelvoeding volgehou moet word totdat ongeveer 70% van die ooie beset is. Om prikkelvoeding meer kostedoeltreffend te maak, word aanbeveel om dit saam met koggelramme te gebruik omdat koggelramme verseker dat meer as 90% van die ooie binne die eerste siklus (± 17 dae) op hitte sal kom. As gevolg van koggel kom die ooie dus oor ՚n korter tydperk op hitte en is ՚n prikkeltydperk van ses weke (twee weke voor paring en die eerste vier weke van paring) voldoende. So kan op prikkelvoeding bespaar word. Daarbenewens is daar ook aanduidings dat prikkelvoeding ՚n oordrageffek het deurdat dit ovulasietempo vir nog ongeveer drie weke verhoog nadat dit gestaak is.

Winsgewendheid van prikkellekke

Om vir die prikkelvoeding te betaal, moet ongeveer ses ekstra lammers gespeen word. Die gemiddelde verhoging as gevolg van prikkelvoeding in die proewe was 16 ekstra lammers per 100 ooie gepaar. Dit is ՚n terugbetaling van minstens 10 lammers per 100 ooie gepaar.

Om prikkelvoeding te bespaar, moet ooie reeds op die stadium wat hulle lammers gespeen word in minstens twee groepe verdeel word volgens kondisie (skraal teenoor goeie kondisie). Die skraal ooie moet dan op beter weiding geplaas word om hulle kondisie te herwin sodat hulle met die aanvang van die prikkelvoedingperiode in ՚n uitstekende kondisie (3,5 kondisiepunt) is.

Totale benadering

Om maksimum genetiese reproduksiepotensiaal te ontsluit om maksimum lampersentasie te verseker, moet teelooie se volle reproduksiepotensiaal ontsluit word. Reproduksietempo is ՚n multifaktorale eienskap. Prikkelvoeding is maar slegs een van die sleutelfaktore, hoewel ՚n baie belangrike een, wat ՚n rol speel om lampersentasie te verhoog. Om maksimum lampersentasie te verseker, moet ՚n totale benadering gevolg word. Die resep vir ՚n hoë lampersentasie behels dat die volgende aksies doelgerig uitgevoer word:

  • Om maksimum ovulasietempo te verseker, moet gesorg word dat ooie tydens paring in ՚n uitstekende kondisie (kondisiepunt van 3,5 op ՚n vyfpuntskaal) is.
  • Kry teelooie so swaar as moontlik met paring, want vir elke 1 kg toename in paringsmassa neem die ovulasietempo met 2 tot 2,5% en die lampersentasie met ongeveer 1,5 tot 2% toe totdat hulle genetiese reproduksiepotensiaal bereik is.
  • Jongooie moet geen massa verloor vanaf geboorte totdat hulle die eerste keer lam nie. Verder moet jongooie met eerste paring voor 12 maande ouderdom minstens 80% en indien na 12 maande ouderdom gepaar word, minstens as 90% van volwasse massa weeg.
  • Inspuiting van sowel teelooie as -ramme met Multimin en dosering met Vitamien A & E.
  • Korrekte voorbereiding van teelramme (byvoorbeeld prikkelvoeding, oefening, vrugbaarheid- en dekbehendigheidstoetsing). Gee voorkeur aan meerlinggebore ramme met ՚n hoë libido.
  • Teelooie moet geen kontak (aanraak, sien, hoor of reuk) met enige manlike diere (ramme, ramlammers, koggelramme en bokramme) vanaf vyf weke, maar verkieslik agt weke voor paring hê nie, want dit verlaag besetting.
  • Gebruik van koggelramme met ՚n hoë libido.
  • Geen spanningsvolle aktiwiteite (byvoorbeeld skeer, dip, mikskeer, as vier weke voor paring gedoen word nie, want dit verlaag lampersentasie met tot 7 persentasie-eenhede.
  • Vermy die paring van ooie op peulplantweidings (byvoorbeeld lusern, klawer, medics, ensovoorts) waar blaarsiektes (as gevolg van swam-, bakterie- en virusbesmetting), plantluise en insekte-beskadiging of vogtekorte (byvoorbeeld droogte) voorkom. In sulke omstandighede produseer die plante fito-estrogene (byvoorbeeld koumestrol) wat die ovulasietempo van ooie verlaag asook ՚n vertraging in die estrussiklus (met ander woorde ooie kom stadiger op hitte) tot gevolg het. Waar ՚n swam (fusarium fungi) op grasse groei, kan ՚n estrogeniese mikotoksien, zearalenone, geproduseer word wat soortgelyke simptome as koumestrol het.
  • Waar ooie gekoggel is, beperk die paartydperk tot ՚n maksimum 28 dae, maar verkieslik net 21 dae en prul alle volwasse en jongooie wat nie in hierdie verkorte paartyd beset raak nie.
  • Voorsien skaduwee gedurende paring en die eerste maand na paring indien die dagtemperature hoër as 28 ºC, maar veral as dit 32 ºC en hoër is om embrio-resorpsie te voorkom.
  • Vermy alle spanningsfaktore (byvoorbeeld oormatige hantering, massa-en kondisieverlies, siektetoestande, ensovoorts) gedurende paring en die eerste maand nadat die ramme uitgehaal is, om embrio-resorpsie en fetale afsterwing te voorkom.
  • Selekteer vir hoë vrugbaarheid omdat hoogs vrugbare ooie die beste en die mees kostedoeltreffende reaksie met prikkelvoeding gee. Indien die doelwit is om ՚n hoogs vrugbare ooikudde te ontwikkel, moet die top 10% ooie (* = uitstaande ooie) met die hoogste BLUP-teelwaarde vir TWW (total weight of lamb weaned) in ՚n elite ooikudde saamgevoeg word. Indien hierdie BLUP-teelwaarde nie bekend is nie, moet alle ooie wat bogemiddelde tweelinge speen (nie dié wat klein en boepenslammers het nie) in hierdie elite ooikudde saamgevoeg word. Hierdie ooie moet dan gepaar word met tweelinggebore ramme met ՚n hoë libido en wat in die top 10% val wat BLUP-teelwaarde vir TWW aanbetref. Indien hierdie teelwaarde nie bekend is nie, gebruik ramme wie se ma, ouma en oumagrootjie al hulle tweelinglammers tot speen suksesvol grootgemaak het. Die beste ramme wat in hierdie elite kudde gebore word, moet dan op die res van die ooie gebruik word om hulle nageslag se vrugbaarheid te verhoog.
  • Aftasting van teelooie en uitskot van ooie wat nie lam nie of nie ՚n lam speen nie.
  • Volg ՚n doeltreffende ent- (byvoorbeeld vir ensoötiese aborsie en gebruik multi-klostridiale entstof) en doseerprogram.
  • Ooie moet die eerste twee maande van laktasie, ses maande voor paring nie meer as 10% van hulle liggaamsmassa verloor nie omdat dit tot ՚n lae lampersentasie in die daaropvolgende lamseisoen sal lei.

ProAgri bedank ՚n legende in die landboubedryf, dr Jasper Coetzee, wat sy Handleiding vir Winsgewende Skaapboerdery aan die lesers van ProAgri beskikbaar gestel het.

Indien jy meer inligting oor winsgewende skaapboerdery wil bekom, bestel jou Handleiding vir Winsgewende Skaapboerdery vandag nog deur ՚n e-pos te stuur na: mvs@meadowcape.co.za.

What do you think?

0 points
Upvote Downvote

Total votes: 0

Upvotes: 0

Upvotes percentage: 0.000000%

Downvotes: 0

Downvotes percentage: 0.000000%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

AMT weekly mutton report – 27 June 2022

Eksterne parasiete in vee Deel 4: Listige luise wat klou soos nete